14806عضو

شنبلیله

شنبلیله
  

دکتر سپیده شفائی

 

پزشک و دستیار دکترای تخصصی طب سنتی ایران

دانشگاه علوم پزشکی تهران
=========================

نام فارسی : شنبلیله

نام انگلیسی: Fenugreek

نام علمی: Triogonella foenum-graceum

نام عربی: حلبه

نام تیره: Leguminosae (بقولات)

یا خانواده نخود Fabi aceae 

گیاه شناسی:

گیاه شنبلیله ، یك گیاه معطر یكساله است كه طول آن ، به ۶٠ سانتی متر می رسد و دارای یك ریشه اصلی عمودی طویل و ریشه های خزنده و شاخه دار بسیار و یك ساقه شاخه دار و مدور است. برگها ، مركب از٣ برگچه و دارای یك دمبرگ هستند كه از یك نقطه ، منشعب می شوند و برگچه ها ، به شكل تخم مرغ وارونه یا دوك مانند و كشیده

هستند و حدود نصف بالای پهنک آنها دندانه دار است. گلهای سفید رنگ یا بنفش مایل به سفید و بدون پایه آن ، به صورت تكی یا جفت ، در زاویه بین برگها و ساقه ها قرار می گیرند. میوه های آن بدون كرك ، به صورت نیام مستقیم یا داسی شكل بوده و به یك دهانه لوله ای پایان می یابند.

منبع جغرافیایی:

این گیاه ، بومی منطقه مدیترانه و شرق آن تا هند و چین و اندونزی و نواحی غربی آن ، تا جنوب اروپا و اتیوپی در آفریقا می باشد ودر نواحی تركیه ،هند و چین ، اروپای مركزی و جنوبی و شمال آفریقا، بطور وسیع كشت می گردد.

بخش مورد استفاده آن :

دانه های رسیده خشك شده آن می باشد.گرچه، برگ آن، سبزی اصلی قورمه سبزی ، غذای مطبوع ایرانی است و در انواع دیگر غذاهای ایرانی نیز، مورد استفاده قرار می گیرد.

طبیعت گیاه:

 این گیاه، دارای طبیعت گرم وخشك است.

افعال و قوا در طب سنتی ایران: 
موارد ذیل جهت آشنایی با گیاه شنبلیله عنوان شده و مصرف آن جهت درمان باید با مشاوره و زیرنظر پزشک متخصص طب سنتی صورت گیرد.

- از برگ آن ، به عنوان ملین ،ادرارآور، قاعده آور، اختلالات كبد (سوءالقنیه و استسقاء)، ورم طحال ، درد كمر ، جگر و رحم و رفع سردی مثانه و قطره قطره آمدن ادرار و از تخم آن نیز ، به عنوان ملین، مدر، اشتهاآور، قاعده آور، مقوی سینه، ریه و معده نام برده شده است.

- جوشانده تخم آن به تنهایی یا همراه با عسل: جهت دفع مواد حبس شده و بلغم غلیظ و لزج از سینه و رفع سرفه ، تنگی نفس و گرفتگی صدا و نیز جهت رفع بواسیر و شقاق ، تحلیل ورمهای سرد و سخت ، تنقیه امعاء ، درمان زخمهای امعاء و دردهای شكمی ، رفع شكستگی استخوان و سستی اعضا و نیز ، به عنوان بادشكن و مسهل مورد استفاده قرار میگیرد.

- شستشوی سر با آب جوشانده یا خیسانده آن ، در از بین بردن شوره سر و تقویت مو مفید است.

- شستشوی صورت با آب جوشانده یا خیسانده آن و استفاده از مخلوط شنبلیله كوبیده شده با عسل ، به صورت ماسك روی پوست صورت، باعث رفع چروك و نیكویی رنگ چهره می شود و تكرار آن، جهت از بین بردن كك و مك ولكهای تیره پوست مفید است.

- نشستن در جوشانده آن، جهت درمان ورم ، چسبندگی و ترشحات رحمی، نرم كردن رحم سفت و ورمهای سفت آن ، باز كردن دهانه رحم و تسهیل زایمان و دفع جفت ؛ مفید است.

- خوردن جوشانده آن با عسل ، فبل از غذا ، اثر ملینی دارد؛ ولی مصرف آرد تخم شنبلیله ، سبب سفت شدن شكم و رفع اسهال می گردد.

- همچنین شنبلیله ، سبب افزایش میل و قدرت جنسی می شود.


موارد استفاده در طب نوین :

- از مهمترین اثرات این گیاه ، كنترل قند خون افراد دیابتیك است كه این اثر به دلیل كاهش جذب موادغذایی بخصوص قند به دلیل محتوای بالای فیبری ان می باشد.
- همچنین باعث افزایش اشتها و افزایش وزن می شود؛ به 
همین دلیل در قدیم ، برای كسانی كه بسیار لاغر و ضعیف بودند یا در دوران نقاهت از بیماری به سر می بردند ، تجویز می شده است.

- همچنین ، در درمان ریزش مو ، درمان آكنه ، پیشگیری از كانسر پروستات، كولون و درمان كموتراپیك كانسر پستان نیز مورد استفاده قرار می گیرد؛
- دارای اثرات آنتی اكسیدان، ضد التهابی، ضد میكروبی، تحریك كنندگی ایمنی ، ضد ملانوژنز (تیره شدن رنگ پوست) و مهار مسمومیتهای كبدی و كلیوی نیز می باشد.

-موسیلاژ (لعاب) موجود در دانه آن، جهت موارد زیر، مورد استفاده قرارمیگیرد: 

به عنوان اكسپكتورانت و نرم كننده در برونشیت و گلودرد
به عنوان نرم كننده و ملین ، جهت رفع یبوست و كاهش نفخ،
به صورت ضماد نرم كننده در ضایعات پوستی ، لبها و ناخنهای ترك دار و سوختگی ها.
همچنین ، به دلیل داشتن اثرات ضد التهابی و ضد میكروبی آن ، به صورت ضماد در درمان سلولیت (التهاب پوست)، كورك، جوش، فیستول و زخمها و به صورت غرغره در گلودرد نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

تخم شنبلیله دارای اثرات افزایش تولید شیر مادران شیرده ، قاعده آوری و تقویت میل جنسی نیز می باشد.


عوارض گزارش شده مصرف شنبلیله:

- واكنشهای آلرژیك بسیار اندك ، به صورت رینیت، خس خس سینه ، غشی و آنژیوادم صورت ، به دنبال خوردن یا استنشاق دانه های آن

- عوارض خفیف گوارشی به صورت نفخ ، تهوع و ناراحتی معده 

- احتمال بروز علائم افت قند ، به دنبال مصرف بیش از ٨ گرم از دانه آن در یك روز .


منع مصرف مطلق:

- در سابقه آلرژی به شنبلیله

- در خانمهای باردار ، به دلیل اثرات تحریك و انقباض رحمی و القای زایمان (احتمال سقط جنین)

موارد احتیاط در مصرف :

- به دلیل اثرات متقابل داروها، نیاز به تعدیل و كاهش مقدار مصرف داروهای:
ضد دیابتی و انسولین به دلیل كاهش سطح گلوكز خون،
داروهای ضد انعقادی و
داروهای ضد تجمع پلاكتی ، به هنگام مصرف همزمان تخم شنبلیله وجود دارد.


نكات قابل توجه:

چون دانه شنبلیله، سفت و سخت می باشد، برای كسب اثرات آن ، بایدآن را به صورت شكسته و پودر درآورد.

در صورتی كه میزان قند خون، بالا باشد ؛ نمی توان برای كنترل آن ، بطور مستقل از دانه های شنبلبه استفاده كرد ؛ زیرا میزان كاهش قند خون ، توسط دانه شنبلیله ، محدود است.

چون پودر دانه شنبلیه ، تلخ است ، برای استفاده راحت تر از آن، می توان پودر را در كپسولهای ۵٠٠ میلی گرمی خالی كه در داروخانه ها عرضه می شود ، پر كرده و مصرف نمود.

از عوارض مصرف زیاد شنبلیله كه در كتب طب سنتی ایران به آن اشاره شده است ، می توان به موارد ذیل اشاره كرد:

- ایجاد بدبویی دهان، زیر بغل ، عرق و ادرار - ایجاد سردرد - ایجاد تاری دید ، كدورت حواس و كاهش قدرت درك وتمركز - ایجاد تهوع و مضر جهت معده در افراد گرم مزاج ، خوردن برگ شنبلیله بدون كاسنی ، جایز  نیست.

منابع:

١ ) الشامل فی الصناعة الطبیة – ابن نفیس قرشی – جلد ١٠

٢) تحفه حكیم مؤمن – سید محمد مؤمن تنكابنی – مركز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشكی دانشگاه علوم پزشكی شهید بهشتی – ١٣٨۶

٣) مخزن الادویه – محمد حسین عقیلی خراسانی

۴) الموجز فی الطب – ابن نفیس قرشی – قاهره - چاپ چهارم - ٢٠٠۴

۵) گیاهان دارویی و گیاه درمانی – دكتر محمد حسین صالحی سورمقی – جلد اول - ١٣٨٧

۶) یكصد گیاه معجزه گر – دكتر سهراب خوش بین – جلد اول - ١٣٨۵

7) PDR for Herbal Medicine - 2004

8) WHO Monograph On Selected Medicinal Plants - Volume 3 – 2009__

 

 


مطلب مرتبط یافت نشد.